Geschiedenis

C. Geschiedenis van enkele kermissen en feesten te Kalken

2. Het Sint-Pietersfeest

 

2.1. Plaats op de jaarkalender

Het feest werd en wordt op de wijk De Kruisen gevierd de eerste zondag na 29 juni of op 29 juni indien dat een zondag is.

 

2.2. Ontstaan en betekenis van het Sint-Pietersfeest

De H. Petrus was achtereenvolgens bisschop van Antiochië en van Rome. Samen met de H. Paulus predikte hij te Rome. Hij stierf ook samen met hem de marteldood in het jaar 66 of 67 van onze tijdrekening. De H. Petrus is een van de belangrijkste figuren van het christendom. Het kerkelijk feest van de HH. Petrus en Paulus wordt gevierd op 29 juni. Tot 1802 was die dag een verplichte feestdag, later werden de kerkelijke plechtigheden verschoven naar de eerstvolgende zondag. De viering van de H. Petrus beperkte zich niet tot het kerkelijk feest.
In de tweede helft van juni vierden onze heidense voorouders het feest van de zomerzonnewende. Rond grote feestvuren werd gedanst en gefeest als dank voor de zomer en de daarbij behorende vruchtbaarheid. Om de heidense gebruiken te bestrijden, werden aan die vieringen later christelijke verklaringen gegeven. Met de kerstening werden die eesten en feestvuren omgedoopt tot Sint-Jans- (24 juni) en Sint-Pietersvieringen (29 juni) en –vuren. Zo bracht men de Sint-Pietersvuren onder andere in verband met een episode uit het leven van de H. Petrus. De kinderen en jongelingen maakten vuur tot nagedachtenis van Sint-Pieter, die, tijdens de gevangenschap van Christus in de hof van Pilatus, zich warmen aan een houtvuur.
Tijdens de contrareformatie, in de 16de-17de eeuw, besteedde de kerk veel aandacht aan de viering van Sint-Pieter. Dit kan verklaren waarom de Sint-Pietersviering als volksfeest sindsdien populair was. De betekenis van de feestvuren en de oude gebruiken errond vervaagden en in menig Vlaams dorp werd het Sint-Pietersfeest rond de eeuwwisseling 19de – 20ste eeuw nog enkel beschouwd als een vermaak voor kinderen (1).

Te Kalken
In nagenoeg alle buurgemeenten van Kalken werd Sint-Pieter gevierd. Het groot aantal herbergen op de wijk De Kruisen en een idealist als Dokter Jozef Van De Velde (1871-1939) maakte de organisatie van het Sint-Pietersfeest gemakkelijker.
Voor de organisatie van de editie van 1912 tekenden niet minder dan 13 herberguitbaters.

Als een van de vaste activiteiten was er de kinderstoet die begeleid werd door de zang- en muziekmaatschappij De Ware Vlamingen van dokter Van De Velde. In de voorgevel van het op de wijk De Kruisen staande schoolhuis werd telkenjare een schilderij met daarop de figuur van de H. Petrus opgesteld. Telkenjare sloot een vuurwerk het feestgedeelte in openlucht af.
Ook op andere Kalkense wijken werd rond de feestdag van de HH. Petrus en Paulus feest of kermis gevierd, vooral dan op de wijk Hussevelde. onder de benaming Sint-Pieterskermis op de de feestdag zelf.
100 jaar Sint-Pietersfeest op de wijk De Kruisen te Kalken doet veronderstellen dat de voorbije 100 jaar elk jaar feest werd gevierd. Niets is echter minder waar. Tijdens WO I en omstreeks WO II vonden geen vieringen plaast. Tijdens de naoorlogse jaren was er tot omstreeks 1955 een poging om het Sint-Pietersfeest nieuw leven in te blazen op de manier zoals het ontstond. Vooral enkele herbergiers zagen nog brood in een Sint-Pieterskermis met bals en een of meerdere wielerwedstrijden. In het hart van vele wijkbewoners werd het Sint-Pietersfeest echter levendig gehouden als een van de grootste belevenissen uit hun jeugd. Met die informatie gewapend werd in november 1988 een nieuwe werkgroep opgericht, de Stichting Sint-Pietersfeest Kalken, die de voorbije jaren voor een Sint-Pietersfeest met aangepaste activiteiten zorgde.
Bij die heropstarting werd ook blijvend aandacht besteed aan Molekenskermis, de kermis die in de Kruisenstraat werd gevierd, en die minstens dateert uit het vierde kwart van de negentiende eeuw.

Postkaart

Dr. Paul Sonneville, erevoorzitter van de Stichting Sint-Pietersfeest Kalken, schreef onderstaande tekst in het voorwoord van een naslagwerk uit 1999 over de Kalkense Sint-Pietersfeestbeleving:
Negentig jaar geleden richtte mijn grootvader, dokter Jozef Van De Velde voor het eerst het Sint-Pietersfeest op de wijk De Kruisen in. We moeten ons die periode vóór WO I voorstellen als een sombere tijd waarin de mensen weinig of geen ontspanning kenden. Er golden maar twee regels: hard werken en weinig eten.
Sociaal voelend als hij was, bedacht dokter Jozef Van De Velde iets waar iedereen plezier aan zou beleven, maar waaraan ook iedereen moest meewerken om het te doen lukken. En jawel, tientallen jaren lang kwam men van heinde en ver naar De Kruisen om er Sint-Pieter te vieren. Het vuurwerk zorgde telkens voor de apotheose!
Even vóór WO II stierf het Sint-Pietersfeest een stille dood…tenminste dat heeft men lange tijdgedacht (2).
SintPietersKermis

 

2.3. Tijdschema

1904

Dr. Jozef Van De Velde komt zich op de wijk De Kruisen vestigen.

1908

Publicatie van een belangrijk naslagwerk over de gemeente Kalken: Calcken door de eeuwen heen door Cyriel Dauwe.

1908

Oprichting Zangmaatschappij De Ware Vlamingen door Dr. Van De Velde.

1908

Eerste georganiseerd Sint-Pietersfeest te Kalken, op de wijk De Kruisen, onder leiding van Dokter Jozef Van De Velde.

1938

Waarschijnlijk laatste Sint-Pietersfeest vóór WO II op de wijk De Kruisen omwille van twee ingrijpende redenen:

  1. mobilisatieperiodes 1938 en 1939.
  2. overlijden dokter Jozef Van De Velde in februari 1939.

1939

Wielerwedstrijd te Kalken, mogelijk op de wijk De Kruisen, maar ook mogelijkheid op de wijk Hussevelde.

Kort na WO II tot halfweg de jaren 1950

Poging tot heropstarting met stoet als een van de bepalende feestactiviteiten op de wijk De Kruisen, vooral onder impuls van onderwijzer Edmond Lauwaet

24 november 1988

Oprichting feitelijke vereniging Stichting Sint-Pietersfeest Kalken.

April 1989

Eerste Oldtimershow ter gelegenheid van een herboren Molekenskermis.

2 juli 1989

Eerste herneming van het Sint-Pietersfeest met algemene stoet.

14 en 15 augustus 1989

Eerste herneming van Koffiestraatkermis met avondmarkt en tentoonstelling.

9 februari 1991

Eerste van een reeks van drie jaarlijkse carnavalbals.

1993

Voorverkoop van een postzegel en stoet met als onderwerp Het onderwijs te Kalken.

1999

Eerste Motorenontmoetingsdag met de Dr. Jean Jacques Debbautroute, twee omlopen, een van 120 km en een van 50 km.

2001

Eerste thema-avond tgv Sint-Pietersfeest.

2004

Lancering van het gelegenheidsbier Sint-Pieterken.

 

2.4. Het Sint-Pietersfeest op andere Kalkense wijken

In de schaduw van de feestelijkheden op de wijk De Kruisen, gingen op andere wijken andere vieringen door.
In het Bosstraatje bijvoorbeeld, werden in de jaren 1930 ter gelegenheid van het Sint-Pietersfeest door de jongeren van de straat vuurtjes aangelegd, maar voor het georganiseerde en georkestreerde feest trok men, zoals van op andere wijken, naar de wijk De Kruisen.
Angèle Huylebroek († 2006) vertelde dat vanuit de Vromondstraat, eveneens in navolging van het gebeuren op de wijk De Kruisen, onder leiding van Gabriëlle Feys in de jaren 1933-1934 een klein stoetje naar het Bosstraatje trok. Zijzelf en onder andere Margriet Schepens (1921-1993) hadden bij de buren geld rondgehaald om kaarsjes te kopen. Rond een vuur op het hof van Emma Gentier (1918-1980) in de Vromondstraat werden de kaarsjes gezet. Versiering was er ook voor de meisjes. Papier was echter te duur en als krans werd hagewinde met witte bloempjes gebruikt.
Volgens een andere bron gingen tijdens een bepaalde periode kinderen zingend van huis tot huis. De opbrengst was voor die kinderen.

Op de feestdag van de HH. Petrus en Paulus zelf, 29 juni dus, was er steevast kermis op de wijk Hussevelde. Tot in de jaren 1970 was er die dag regelmatig een wielerwedstrijd. Er was eveneens steevast een schieting en een avondbal.

 

(1) Van De Sompel A., Het Sint-Pietersfeest op de wijk De Kruisen te Kalken tijdens de twintigste eeuw: van verguisd en geprezen volksfeest naar een feest voor iedereen!, Bijdragen tot de geschiedenis van een wijk én van het Kalkense volksleven, Kalken, 1999, p. 45-47.
(2) Van De Sompel A., o.c., p. 5.

 

Terug